Tôm bị đỏ thân: phân biệt 3 nguyên nhân, cái nào cứu được

Sáng ra đi canh nhá, thấy vài con tôm bị đỏ thân tấp bờ, bà con nghĩ ngay “đốm trắng rồi, mất trắng rồi”. Tiền giống, tiền cám, tiền điện quạt đổ vào 40-60 ngày, nghĩ tới là lạnh người. Nhưng Thiện gặp không ít ao tôm đỏ thân mà KHÔNG phải virus, xử lý đúng thì vẫn giữ được vụ.

Ngược lại, có ao chữa sai nguyên nhân, chần chừ 3 ngày là tôm chết sạch, tiền thuốc cũng mất theo. Bài này là bảng phân biệt 3 nguyên nhân: virus đốm trắng, vi khuẩn Vibrio (cả thể cấp lẫn thể mãn) và sốc môi trường. Bà con nhận biết bằng mắt ngay tại ao, rồi biết tôm bị đỏ thân có cứu được không, cái nào cứu, cái nào phải thu sớm.

Tôm bị đỏ thân là gì? Không phải cứ đỏ thân là đốm trắng

Khi tôm bị stress hoặc mô bị tổn thương, sắc tố astaxanthin trong vỏ và cơ lộ ra, thân tôm chuyển hồng hoặc đỏ. Có khi chỉ đỏ đuôi, đỏ chân, đỏ râu trước rồi mới lan ra cả thân. Bà con hay gọi là bệnh đỏ thân trên tôm thẻ chân trắng, hoặc tôm bị hồng thân, hay “hội chứng chết đỏ”.

Điều quan trọng nhất: đỏ thân là triệu chứng, không phải tên một bệnh. Đằng sau nó có 3 thủ phạm khác nhau, cách xử lý gần như ngược nhau. Chữa sai là mất tiền thuốc và mất luôn tôm. Bà con có thể xem thêm các bệnh thường gặp trên tôm thẻ chân trắng để có bức tranh chung.

Dấu hiệu tôm bị đỏ thân: bảng phân biệt 3 nguyên nhân ngay tại ao

Thiện gom lại thành bảng để bà con đối chiếu nhanh khi đứng bên bờ ao. Riêng Vibrio, Thiện tách làm 2 cột vì thể cấp tính (AHPND, hay gọi là chết sớm EMS) ở tôm dưới 35 ngày chết nhanh không kém đốm trắng, bà con gom chung với thể mãn là lỡ mất 48 giờ quyết định:

Dấu hiệu	Đốm trắng (WSSV)	Vibrio cấp tính (AHPND, tôm dưới 35 ngày)	Vibrio thể mãn / hoại tử gan tụy	Sốc môi trường
Màu đỏ ở đâu	Đỏ hồng toàn thân	Đỏ thân, vỏ mềm, tôm lờ đờ, rớt đáy nhiều	Đỏ từng con, có con đỏ thân kèm mềm vỏ	Đỏ hồng nhẹ, cả đàn
Tốc độ chết	Rất nhanh, 3-7 ngày có thể chết gần hết ao	Rất nhanh, 2-5 ngày, có thể mất 70-100% ao	Chết rải rác, mỗi ngày vài con	Ít chết nếu xử lý kịp
Đốm trên vỏ	Thường có đốm trắng 0,5-2mm ở vỏ đầu ngực (thể cấp có thể chưa thấy đốm)	Không có	Không có	Không có
Gan tụy và ruột	Không nhất thiết hư rõ	Gan tụy teo nhỏ, nhạt màu, bóp mềm nhão; ruột rỗng	Gan nhạt màu, teo hoặc sưng; ruột rỗng, đứt khúc	Bình thường
Thời điểm xuất hiện	Tôm 20-60 ngày, lúc nhiệt độ hạ, mưa dầm, giao mùa	Tôm dưới 35 ngày, nhất là 10-30 ngày sau thả	Lúc đáy bẩn, tảo dày, khí độc cao	Ngay sau mưa lớn, thay nước, nắng gắt, tắt quạt
Môi trường đi kèm	Nhiệt độ tụt, thời tiết thay đổi	Giống yếu, nước ao mang mầm Vibrio, đáy bẩn	NH3, NO2 cao, nước bẩn	pH, độ mặn, nhiệt độ biến động mạnh
Hướng xử lý	Không có thuốc trị, tính thu hoặc hủy	Ca khẩn: giảm/ngừng ăn, diệt khuẩn ngay, đếm số chết mỗi 12 giờ	Xử lý nước, phục hồi gan ruột	Ổn nước, bổ vitamin C

Tôm đỏ thân do đốm trắng (virus WSSV): đỏ toàn thân, chết nhanh, thường có đốm

Tôm đỏ hồng cả thân, soi vỏ đầu ngực dưới nắng thường thấy đốm trắng nhỏ. Nhưng Thiện lưu ý: tôm thẻ nhiễm WSSV thể cấp có thể đỏ thân, chết rất nhanh mà CHƯA thấy đốm rõ. Ngược lại, đốm trắng do vi khuẩn hay do pH, canxi cao lại không phải virus. Vì vậy cứ thấy tôm chết nhanh, bỏ ăn đột ngột, đúng lúc trời lạnh thì đừng loại trừ virus chỉ vì chưa thấy đốm, phải gửi PCR trước khi kết luận.

Tôm lờ đờ, tấp bờ, bơi mặt nước ban ngày, bỏ ăn đột ngột. Bệnh hay gặp khi trời lạnh, mưa dầm, giao mùa, vụ đông miền Bắc như Tiền Hải, Giao Thủy, Kim Sơn. Phần chi tiết Thiện đã viết riêng, bà con xem bệnh đốm trắng trên tôm, ở đây Thiện không nhắc lại.

Tôm đỏ thân do Vibrio: thể mãn chết rải rác, thể cấp AHPND chết nhanh không kém đốm trắng

Thể mãn / hoại tử gan tụy: tôm đỏ thân lác đác vài con mỗi ngày, không có đốm trắng. Bẻ đầu ra thấy gan tụy nhạt màu, teo nhỏ hoặc sưng, ruột rỗng hoặc đứt khúc. Tôm có thể mềm vỏ, đóng rong, có ao đêm thấy tôm phát sáng. Thường ao có đáy bẩn, tảo dày, NH3 và NO2 cao thì Vibrio bùng lên.

Thể cấp tính AHPND (chết sớm EMS) do Vibrio parahaemolyticus: hay đánh tôm dưới 35 ngày. Gan tụy teo nhỏ, nhạt màu, bóp mềm nhão; ruột rỗng; tôm đỏ thân, vỏ mềm, rớt đáy hàng loạt. Chỉ 2-5 ngày có thể mất 70-100% ao, nghĩa là chết nhanh không kém đốm trắng. Gặp ca này bà con KHÔNG được xử lý như thể mãn kiểu cho ăn men 3-7 ngày rồi chờ, mà phải coi là ca khẩn: giảm hoặc ngừng ăn, diệt khuẩn nước ngay, đếm số tôm chết mỗi 12 giờ. Số chết tăng gấp đôi liên tục 2 ngày thì tính thu hoặc hủy ao. Chi tiết bà con đọc bài bệnh chết sớm trên tôm và bệnh TPD trên tôm.

Khác với đốm trắng, cả hai thể Vibrio đều có dấu hiệu gan ruột rất rõ, đó là chỗ để bà con tách ra. Tìm hiểu thêm ở bài vi khuẩn Vibrio trong ao tôm và bệnh gan trên tôm.

Tôm bị đỏ thân do sốc môi trường: đỏ cả đàn sau mưa hoặc thay nước, không đốm, không hư gan

Loại này xuất hiện ĐỒNG LOẠT sau một biến cố: mưa lớn làm pH, độ mặn, nhiệt độ tụt nhanh; thay nước nhiều; nắng gắt trên 33°C; hay đêm tắt quạt. Tôm đỏ hồng nhẹ, vớt lên còn búng mạnh, gan ruột bình thường, không đốm trắng. Nếu môi trường ổn lại trong 24-48 giờ thì màu đỏ nhạt dần.

Nhưng đừng chủ quan. Sốc kéo dài làm tôm yếu, mở cửa cho Vibrio và virus vào, thành “đỏ thân kép”. Bà con xem thêm độ kiềm và pH trong ao nuôi tôm và nuôi tôm mùa mưa.

Mẹo 10 phút tại ao để chốt nguyên nhân

• Bước 1: Soi vỏ đầu ngực dưới nắng tìm đốm trắng (không thấy đốm chưa chắc là không có virus).
• Bước 2: Bẻ đầu tôm xem gan tụy và ruột: gan teo nhạt, bóp nhão, ruột rỗng ở tôm dưới 35 ngày là nghi AHPND.
• Bước 3: Đếm tôm chết trong nhá và quanh bờ, ca nghi cấp tính thì đếm mỗi 12 giờ.
• Bước 4: Đo pH sáng và chiều, độ mặn, nhiệt độ, NO2, NH3.
• Bước 5: Nhớ lại 48 giờ trước có mưa, thay nước hay tắt quạt không.

Nghi virus đốm trắng hay AHPND mà có điều kiện thì gửi mẫu xét nghiệm PCR cho chắc, chi phí một mẫu rẻ hơn nhiều so với một ngày cám đổ xuống ao tôm sắp chết.

Tôm bị đỏ thân có cứu được không: cái nào cứu, cái nào thu sớm

Đây là phần bà con cần nhất, Thiện nói thẳng:

• Sốc môi trường: CỨU ĐƯỢC, tỷ lệ cao nếu xử lý trong 24-48 giờ.
• Vibrio thể mãn / hoại tử gan tụy: cứu được nếu phát hiện sớm, tức là tôm chết rải rác và còn ăn. Xử lý nước và gan ruột. Nếu số chết tăng nhanh mỗi ngày, tôm bỏ ăn thì phải cân nhắc thu.
• Vibrio cấp tính AHPND: ca khẩn, cửa cứu rất hẹp. Phát hiện ngay ngày đầu, diệt khuẩn và ngừng ăn kịp thì có ao giữ được một phần. Số chết tăng gấp đôi liên tục 2 ngày thì tính thu (nếu tôm đã có cỡ) hoặc hủy ao, không kéo dài.
• Đốm trắng WSSV: KHÔNG có thuốc trị virus. Tôm đạt cỡ bán thì thu ngay trong 1-2 ngày để giữ vốn. Tôm còn nhỏ thì hủy ao đúng cách: xử lý nước bằng chlorine theo hướng dẫn thú y, giữ ít nhất 7 ngày rồi mới xả, tuyệt đối không xả thẳng ra kênh chung kẻo lây sang ao bên cạnh.

Cách tính nhanh: số tôm chết mỗi ngày tăng gấp đôi liên tục 2 ngày là tín hiệu nên thu. Bà con xem thêm thời điểm thu hoạch tôm thẻ chân trắng để chọn lúc thu hợp lý.

Tôm bị đỏ thân mất bao nhiêu tiền nếu xử lý sai

Thiện không đưa con số bịa, chỉ nói theo logic. Tiền giống và thức ăn 40-60 ngày đã đổ xuống ao. Mỗi ngày chần chừ là thêm một ngày tiền cám cho tôm sắp chết. Nếu thực ra là sốc môi trường mà bà con “đánh kháng sinh mù” thì tốn thuốc, hại gan tôm mà vẫn chết. Ngược lại, tôm bị đốm trắng hay AHPND mà cố chữa 5 ngày thì mất luôn phần có thể thu.

Sợ mất trắng là có thật, nhưng 48 giờ đầu quyết định đúng thì giữ được nhiều tiền. Bà con tính thêm chi phí nuôi tôm thẻ chân trắng để biết mình đang đứng ở đâu.

Cách xử lý tôm bị đỏ thân từng bước theo nguyên nhân

Đỏ thân do sốc môi trường: ổn nước trước, bù vitamin C sau

• Bật quạt, oxy tối đa; ngừng thay nước.
• Sau mưa thì điều chỉnh pH, xả lớp nước mặt nếu nước phân tầng.
• Giảm 30-50% thức ăn trong 1-2 ngày.
• Tạt VITA-C PLUS theo liều 1kg/2.000 m³ nước để giảm stress, hỗ trợ tôm hồi sức.

Bà con đọc thêm vitamin C cho tôm để dùng cho đúng.

Đỏ thân do Vibrio: làm sạch nước, phục hồi gan ruột

Thể mãn (chết rải rác, tôm còn ăn):

• Diệt khuẩn nước ao theo hướng dẫn ở bài diệt khuẩn nước ao tôm, sau 48 giờ thì cấy lại vi sinh.
• Xiphong đáy, giảm lượng ăn.
• Men Vi Sinh Gan – Thiện Mũ Cối: liều trị 1 gói 200gr/40kg thức ăn, ăn mọi cữ 3-7 ngày.
• Men Nhu Động Ruột – Thiện Mũ Cối: 1 gói/100kg thức ăn, 2 lần/ngày, 3-5 ngày.

Thể cấp tính AHPND (tôm dưới 35 ngày, chết hàng loạt): xử lý như ca khẩn, không chờ men phát huy.

• Giảm mạnh hoặc ngừng cho ăn 1-2 ngày để cắt nguồn Vibrio sinh sôi trong ruột.
• Diệt khuẩn nước ngay trong ngày phát hiện, không đợi.
• Đếm số tôm chết mỗi 12 giờ; tăng gấp đôi liên tục 2 ngày thì quyết định thu hoặc hủy ao.
• Qua được 3 ngày mà số chết giảm thì mới quay lại phác đồ gan ruột như thể mãn ở trên.

Xem thêm bài vi sinh gan ruột cho tôm và bệnh chết sớm trên tôm.

Đỏ thân do đốm trắng: không chữa, quyết định thu

Thiện nhắc lại cho rõ: không có thuốc trị virus đốm trắng, mọi loại “thuốc trị đốm trắng” bà con nghe quảng cáo đều là tiền mất. Việc duy nhất làm được là giữ tôm sống thêm 1-2 ngày (oxy đủ, bổ vitamin C) để kịp thu. Nếu phải hủy ao thì xử lý nước bằng chlorine theo hướng dẫn thú y, giữ ít nhất 7 ngày rồi mới xả để không lây cho ao hàng xóm. Chi tiết xem ở bài bệnh đốm trắng trên tôm.

Sản phẩm Thiện Mũ Cối dùng khi tôm bị đỏ thân

Thiện bán hàng nhập từ Trung Quốc mà Thiện tin dùng, và nói đúng cái nào làm được gì, cái nào không.

Cách phòng bệnh đỏ thân cho tôm để không tái lại

• Chọn giống sạch bệnh, có kết quả PCR WSSV và Vibrio gây AHPND. Xem thêm cách chọn tôm giống khỏe.
• Ổn định pH, độ mặn, nhiệt độ trước mỗi trận mưa; trời âm u thì bật quạt.
• Giữ đáy sạch, kiểm NO2, NH3 hằng tuần. Bà con đọc khí độc NO2 trong ao tôm.
• Bổ vitamin C và men gan ruột định kỳ. Men Vi Sinh Gan – Thiện Mũ Cối liều phòng: 1 gói/80kg thức ăn, 2 cữ/ngày.
• Tăng miễn dịch, phòng các bệnh do virus định kỳ bằng Baidouqing ở giai đoạn 20-60 ngày và giao mùa, đồng thời ngăn cua còng, chim mang mầm bệnh vào ao.

Thiện sẽ có bài riêng về hoại tử cơ IMNV (đục cơ, đỏ đuôi), loại này dễ nhầm với đỏ thân, bà con đón đọc nhé.

Câu hỏi thường gặp về tôm bị đỏ thân

Tôm bị đỏ thân là bệnh gì, có phải đốm trắng không?

Đỏ thân là triệu chứng, có 3 nguyên nhân: virus đốm trắng, Vibrio và sốc môi trường. Đốm trắng thường có đốm trên vỏ, nhưng tôm thẻ thể cấp có thể đỏ thân chết nhanh mà chưa thấy đốm. Chết nhanh + bỏ ăn đột ngột + trời lạnh thì phải gửi PCR trước khi kết luận.

Làm sao phân biệt tôm đỏ thân do virus đốm trắng, do Vibrio hay do sốc môi trường ngay tại ao?

Đốm trắng: đỏ toàn thân, thường có đốm trên vỏ, chết nhanh. Vibrio: gan ruột hư rõ; thể mãn đỏ từng con chết rải rác, thể cấp AHPND ở tôm dưới 35 ngày gan teo nhạt, ruột rỗng, chết hàng loạt 2-5 ngày. Sốc môi trường: đỏ cả đàn sau mưa hoặc thay nước, không đốm, gan ruột bình thường.

Tôm bị đỏ thân có cứu được không hay phải thu sớm?

Sốc môi trường và Vibrio thể mãn phát hiện sớm thì cứu được. Vibrio cấp tính AHPND cửa cứu rất hẹp, số chết tăng gấp đôi 2 ngày liền thì thu hoặc hủy. Đốm trắng thì không có thuốc, tôm đủ cỡ nên thu sớm để giữ vốn.

Tôm bị đỏ thân dùng thuốc gì, có nên diệt khuẩn không?

Diệt khuẩn chỉ khi nguyên nhân là Vibrio, ca cấp tính thì diệt khuẩn ngay trong ngày. Sốc môi trường thì ổn nước và bổ vitamin C. Virus thì không có thuốc trị, chỉ phòng từ trước.

Tôm đỏ thân sau mưa hay sau khi thay nước thì xử lý thế nào?

Bật quạt tối đa, ngừng thay nước, điều chỉnh pH, giảm ăn 1-2 ngày và bổ vitamin C. Theo dõi 24-48 giờ, màu đỏ nhạt dần là qua được.

Phòng bệnh đỏ thân cho tôm thẻ như thế nào để không tái lại?

Làm đủ 5 việc ở mục phòng bệnh phía trên: giống sạch có PCR, ổn môi trường, giữ đáy sạch, bổ vitamin C và men gan ruột, tăng miễn dịch phòng virus định kỳ.

Lời Thiện nhắn bà con

Tôm bị đỏ thân không phải án tử, nhưng cũng không phải lúc để thử thuốc mù. 48 giờ đầu quyết định cả vụ. Bà con cứ chụp ảnh tôm, gan tụy, ao gửi qua Zalo, Thiện xem trực tiếp và nói thật cái nào còn cứu, cái nào nên thu.

Bà con đọc thêm bài đốm trắng, bài chết sớm, bài vitamin C và bài vi sinh gan ruột để xử lý cho trọn.

💬 Nhắn Zalo Thiện — gửi ảnh ao, tư vấn miễn phí 🛒 Xem sản phẩm Thiện Mũ Cối