Bệnh đốm đen trên tôm: 4 nguyên nhân, trị nhầm là rớt đáy

Sáng kéo nhá, bà con nhấc vó lên thấy vỏ tôm lác đác chấm đen. Tim thót một cái. Đó là bệnh đốm đen trên tôm thẻ chân trắng trong ao nuôi, hay gặp ở tôm 25–45 ngày tuổi. Việc đầu tiên nhiều bà con làm là đổ thuốc diệt khuẩn. Nhưng đốm đen có tới 4 nguyên nhân khác hẳn nhau. Trị nhầm thì tốn tiền thuốc mà tôm vẫn lột không ra, cộm vỏ, rớt đáy.

Tiền cám, tiền điện quạt vẫn đốt mỗi ngày, còn tôm thì không chịu lớn. Bài này Thiện giúp bà con phân biệt 4 nguyên nhân bằng mắt thường ngay tại bờ ao, rồi xử lý đúng từng cái.

Nếu ao nhà đang có đốm đen, bà con chụp ảnh gửi Zalo 0977 586 863, Thiện xem giúp.

Bệnh đốm đen trên tôm là gì? Vì sao vỏ tôm nổi đốm đen

Khi vỏ bị tổn thương, tôm huy động hệ miễn dịch đóng một lớp “vảy đen” (melanin) để bịt vết thương. Đó là hiện tượng melanin hóa vỏ tôm, nên mới có chuyện tôm bị đen vỏ. Nói cách khác, đốm đen là phản ứng bảo vệ của tôm. Cái cần tìm là thứ đang làm tổn thương vỏ: vi khuẩn, nấm, đáy bẩn khí độc hay chỉ là cọ xát.

Bà con lưu ý, bài này nói về đốm đen trên vỏ, thân, đuôi và chân bò của tôm đang nuôi trong ao. Nếu tôm đen ở mang, bà con xem bài tôm bị đen mang, đóng rong. Đừng lẫn hai bệnh vì cách xử lý khác nhau.

Dấu hiệu nhận biết tôm bị đốm đen ngoài ao

Đốm đen nhẹ (mới xuất hiện)

Chấm đen li ti như đầu kim, rải trên vỏ lưng và các đốt bụng. Tôm vẫn ăn bình thường. Vỏ tôm có đốm đen li ti thường hiện ra sau mưa, hoặc sau khi đáy ao bắt đầu có mùi. Giai đoạn này xử lý rẻ nhất, bà con đừng bỏ qua.

Đốm đen nặng (đã ăn sâu)

Đốm lan thành mảng, lõm xuống, vỏ tôm bị mòn gồ ghề, mềm vỏ, mang bẩn. Tôm giảm ăn, bơi lờ đờ tấp mé. Đến đêm lột thì dính vỏ, sáng ra rớt đáy từng loạt. Mỗi đêm lột là một lần hồi hộp.

4 nguyên nhân gây đốm đen trên tôm thẻ chân trắng — và cách phân biệt bằng mắt thường

Bà con nhìn bảng dưới đây rồi đối chiếu với con tôm trên tay. Đây là cách phân biệt bệnh đốm đen trên tôm thẻ chân trắng nhanh nhất ngoài bờ ao.

Nguyên nhân	Vị trí đốm	Có lan không?	Có mòn lõm không?	Rụng theo vỏ lột?	Dấu hiệu ao kèm theo
Vi khuẩn ăn vỏ (Vibrio)	Khắp thân, nhiều ở đốt bụng, chân bò, đuôi	Lan nhanh, nhiều con cùng lúc	Có, lõm sâu, viền nhòe	Lột xong vẫn mọc lại	Nước đục, nhá hôi, nhiều tôm cụt râu mòn đuôi
Nấm (Fusarium)	Gốc chân, kẽ đốt bụng, chỗ ẩm kín	Lan chậm, ít con	Mảng đen bông, ít lõm	Không rụng, bám dai	Thường ao cũ, đáy nhiều hữu cơ, nước ít thay
Đáy bẩn / khí độc NO2, NH3, H2S	Phần bụng dưới, chân bò, đuôi (chỗ tiếp xúc đáy)	Lan theo số tôm nằm đáy	Mòn nhẹ bề mặt	Rụng theo vỏ cũ nếu đáy đã sạch	Bùn đen, bọt khó tan, test NO2/NH3 cao, tôm nổi đầu sớm
Sẹo lột / cọ xát	Lác đác 1–2 điểm, không đối xứng	Không lan	Không lõm, như vết xước	Rụng hết sau 1 lần lột	Ao bình thường, tôm ăn khỏe

Đốm đen do vi khuẩn Vibrio ăn vỏ (nguy hiểm nhất)

Các dòng Vibrio như Vibrio harveyi, V. parahaemolyticus tiết enzyme ăn lớp chitin của vỏ, tạo vết loét đen. Chúng bùng mạnh khi mật độ Vibrio trong nước cao, pH và kiềm dao động sau mưa. Bà con nghi Vibrio khi đốm lan nhanh, lõm sâu, kèm tôm cụt râu mòn đuôi, đêm có tôm phát sáng. Bà con đọc thêm về vi khuẩn Vibrio trong ao tôm và tôm bị cụt râu mòn đuôi.

Đốm đen do nấm Fusarium

Nấm bám ở gốc chân, kẽ đốt bụng, những chỗ ẩm kín trên thân, thành mảng đen bông. Dấu hiệu đặc trưng là bám dai, lột rồi vẫn không rụng. Loại này thường gặp ở ao cũ, đáy nhiều chất hữu cơ, nước lâu không thay.

Đốm đen do đáy ao bẩn và khí độc NO2, NH3, H2S

Tôm thẻ sống sát đáy. Bùn đen, H2S, NO2 cao sẽ ăn mòn vỏ phần bụng dưới, chân bò và đuôi. Hay gặp ở ao đất cũ, ao bạt nhớt, ao xiphong không kỹ, nhất là mùa mưa. Đáy bẩn còn là ổ nuôi Vibrio, nên hai nguyên nhân hay chồng lên nhau. Bà con xem thêm khí độc NO2 trong ao tôm và cách xiphong đáy ao tôm.

Đốm đen do sẹo lột, cọ xát — không phải bệnh

Tôm lột dở, cọ vào bạt, cọ lưới hoặc bị con khác cắn sẽ để lại vài vết đen đơn lẻ. Lột một lần là hết. Loại này không cần thuốc, chỉ cần kiềm đủ và khoáng đủ để tôm lột gọn.

Tôm bị đốm đen có nguy hiểm không? Tác hại tiền bạc chủ trại thường thấy

• Tôm cộm vỏ, chậm lớn, vụ kéo dài thêm, tiền cám và điện quạt cứ thế đội lên.
• Lột không ra, dính vỏ, sáng ra rớt đáy cả loạt sau đêm lột.
• Đến lúc bán, tôm vỏ đốm đen dễ bị thương lái ép giá hoặc loại bớt.
• Đốm đen do Vibrio còn là cửa ngõ để khuẩn vào gan tụy, kéo theo phân trắng. Bà con xem thêm bệnh gan trên tôm.

Vì vậy thấy tôm bị đốm đen thì xử lý sớm, đúng nguyên nhân, đừng chờ nặng mới lo.

Cách xử lý bệnh đốm đen trên tôm theo từng nguyên nhân

Thiện chia làm 4 bước, bà con làm đúng thứ tự: Bước 1 KIỂM để biết đốm đen đến từ đâu. Bước 2 CẮT NGUỒN theo đúng nguyên nhân đã kiểm ra. Bước 3 KÍCH LỘT để đốm đen đi theo vỏ cũ. Bước 4 THEO DÕI qua 1–2 chu kỳ lột. Bà con nhớ giúp: đốm đen không tự tan, nó chỉ hết khi tôm lột ra lớp vỏ mới. Phác đồ nào cũng phải kết thúc bằng một lần lột gọn.

Bước 1 — KIỂM: tìm đúng nguyên nhân trước khi đổ bất cứ thứ gì xuống ao

Bà con dành 30 phút làm 4 việc: test NO2, NH3, pH và kiềm; soi mang và chân bò của 10–20 con trong nhá; đếm tỷ lệ tôm có đốm (bao nhiêu con trên 100 con); quan sát nhá có hôi, nước có đục, đáy sau xiphong có bùn đen không. Rồi đối chiếu với bảng 4 nguyên nhân ở trên. Kiểm xong bà con mới biết mình rơi vào nhánh nào ở Bước 2. Bỏ bước này là bước “chữa mò”, loại này không được thì đổ loại khác, tiền thuốc đi mà đốm vẫn còn.

Bước 2 — CẮT NGUỒN theo đúng nguyên nhân

Đây là bước quyết định. Hai nhánh dưới đây làm hai thứ tự khác nhau, bà con đừng làm lẫn.

Nhánh (a) — Đốm đen lan nhanh do Vibrio hoặc nấm: SÁT TRÙNG TRƯỚC, 48 giờ sau mới cấy vi sinh đáy

Khi đốm lan nhanh, lõm sâu, nhá hôi, kèm tôm cụt râu mòn đuôi, bà con cần hạ mật độ khuẩn và nấm trong nước trước. Nếu cấy vi sinh trước rồi mới sát trùng thì thuốc sát trùng giết luôn vi sinh vừa đánh, mất tiền kép. Thiện có hai sản phẩm hỗ trợ xử lý trường hợp này:

• Iodin sát trùng (248.000đ/chai, mua 10 tặng 1): phổ rộng, hỗ trợ cả khuẩn và nấm, ít gây sốc, ít bị chất hữu cơ và pH làm giảm tác dụng. Hợp với ao đốm đen nghi Vibrio.
• Thiên Khuẩn Hồng (365.000đ/chai, mua 5 tặng 1): nhắm vào nấm mốc và vi khuẩn dai dẳng, thấm vào mô dưới vỏ và đáy bùn nhờ công nghệ nhũ hóa. Hợp với ao đốm đen mảng bông nghi nấm, hoặc đốm đen đã trị mà cứ tái lại.

Hai sản phẩm này tính liều theo khối nước từng ao, nên bà con nhắn Zalo 0977 586 863 báo số khối nước, Thiện tính liều cho từng ao. Bà con đọc thêm diệt khuẩn nước ao tôm đúng cách.

Sau sát trùng khoảng 48 giờ, bà con cấy lại vi sinh đáy ngay bằng Vi Sinh Xử Lý Đáy Ao, 1 gói 5kg cho 5.000 m³ nước, rồi duy trì 7–10 ngày/lần. Nếu bỏ qua, khuẩn có hại sẽ quay lại chiếm chỗ và đốm đen mọc tiếp sau lần lột sau.

Nhánh (b) — Đốm đen do đáy bẩn, khí độc: XIPHONG + VI SINH ĐÁY, NO2 cao thì xử NO2 trước

Khi đốm nằm chủ yếu ở bụng dưới, chân bò, đuôi, kèm bùn đen và test NO2/NH3 cao, nguồn gây hại nằm ở đáy. Bà con xiphong gom bùn đen trước, rồi đánh vi sinh đáy để giữ đáy sạch lâu. Nhánh này không cần sát trùng nếu đốm không lan nhanh. Bà con có thể đọc thêm vi sinh xử lý đáy ao loại nào tốt để chọn cho đúng.

Nếu test NO2 cao, bà con xử NO2 song song bằng Nitrit – Chuyên Xử Lý Khí Độc NO2 (Thiện Mũ Cối): ao NO2 nhẹ tạt 500g cho 1.500 khối nước, ao NO2 nặng 500g cho 600 khối; đánh khoảng 8h sáng mùa nóng (mùa lạnh lùi tới khoảng 10h). Men cần khoảng 1 ngày mới kéo NO2 xuống, nên đêm cấp cứu vẫn phải tăng oxy, cắt cám trước rồi mới trông vào men. NO2 còn cao thì vỏ tôm còn bị ăn mòn, khoáng tạt bao nhiêu cũng khó cứng vỏ. Bà con đọc thêm men vi sinh xử lý khí độc NO2 cho tôm và khí độc H2S trong ao tôm.

Bước 3 — KÍCH LỘT để đốm đen đi theo vỏ cũ

Khi đáy đã sạch và khuẩn đã giảm, bà con tạo điều kiện cho tôm lột gọn để đốm đen đi theo lớp vỏ cũ. Giữ kiềm 100–120 mg/l, rồi bổ sung khoáng vào chiều tối lúc tôm chuẩn bị lột. Bà con xem thêm khoáng canxi cho tôm, tôm lột không cứng vỏ và độ kiềm và pH trong ao nuôi tôm.

Sau mưa lớn hoặc khi tôm bị stress, bà con có thể thêm VITA-C PLUS (182.000đ/gói 5kg), liều 1kg cho 2.000 m³ để giảm stress. Bà con xem thêm vitamin C cho tôm sau mưa.

Bước 4 — THEO DÕI qua 1–2 chu kỳ lột

Lộ trình đúng thì sau 1–2 chu kỳ lột, vỏ mới sạch và không mọc đốm lại. Bà con soi nhá mỗi sáng, đếm lại tỷ lệ tôm có đốm so với lúc Bước 1. Tỷ lệ giảm dần là đúng hướng. Nếu lột xong đốm vẫn mọc lại, nghĩa là nguồn khuẩn chưa cắt hết, bà con quay lại Bước 1 kiểm lại nước và đáy, rồi làm lại Bước 2 theo nhánh đúng.

Trường hợp sẹo lột, cọ xát — chỉ cần theo dõi

Bà con không cần dùng thuốc. Chỉ cần giữ đủ kiềm, đủ khoáng, kiểm tra lưới và bạt có rách hay cọ không, rồi theo dõi qua một lần lột. Nếu đốm biến mất theo vỏ cũ thì đúng là sẹo lột.

Phòng bệnh đốm đen trên tôm tái phát vụ sau

Muốn phòng bệnh đốm đen trên tôm, Thiện khuyên bà con làm đều 5 việc sau:

• Xiphong và đánh vi sinh đáy 7–10 ngày/lần, bắt đầu từ khoảng ngày thứ 20 của vụ.
• Test NO2, NH3 và kiềm 2 lần/tuần, giữ kiềm 100–120 mg/l.
• Bổ sung khoáng canxi định kỳ vào chiều tối theo chu kỳ lột, nhất là mùa mưa.
• Soi nhá mỗi sáng, đếm con có chấm đen để phát hiện từ lúc còn li ti.
• Cuối vụ cải tạo ao kỹ, vét sạch bùn đen.

Mùa mưa, sau trận mưa lớn bà con tạt khoáng và thêm vitamin C; bà con xem thêm bài nuôi tôm mùa mưa. Bà con đọc thêm các bệnh thường gặp trên tôm thẻ chân trắng để nắm hết các bệnh hay gặp. Muốn giữ môi trường nước ổn định, bà con tham khảo thêm vi sinh carbon cho tôm.

Câu hỏi thường gặp về bệnh đốm đen trên tôm

Tôm bị đốm đen có tự khỏi sau khi lột vỏ không?

Chỉ khi nguồn khuẩn đã được cắt và đáy đã sạch. Nếu lột xong đốm vẫn mọc lại thì nguồn gây bệnh chưa hết, bà con cần kiểm lại đáy và nước.

Sau mưa vỏ tôm có đốm đen li ti là do đâu?

Mưa làm pH và kiềm sụt, đáy bị xáo trộn, Vibrio dễ bùng phát. Bà con bổ sung khoáng, vitamin C và đánh vi sinh đáy để ổn định lại.

Phân biệt đốm đen do Vibrio, do nấm và do đáy ao bẩn bằng mắt thường thế nào?

Vibrio thì lan nhanh, lõm sâu, nhiều con cùng lúc. Nấm thì thành mảng bông ở gốc chân, kẽ đốt bụng, bám dai. Đáy bẩn thì ở phần bụng dưới, mòn nhẹ, rụng theo vỏ cũ khi đáy đã sạch.

Tôm bị đốm đen nên dùng thuốc gì, có cần diệt khuẩn ao không?

Đốm nhẹ do đáy thì xử lý đáy bằng vi sinh rồi bổ sung khoáng, không cần diệt khuẩn. Đốm lan nhanh do Vibrio hoặc nấm thì cần sát trùng bằng Iodin hoặc Thiên Khuẩn Hồng trước, liều theo khối nước, bà con nhắn Zalo 0977 586 863 để Thiện tính. Sau 48 giờ phải cấy lại vi sinh đáy. Không có loại thuốc nào cam kết chữa khỏi 100%, quan trọng là xác định đúng nguyên nhân.

Làm sao phòng tôm bị đốm đen tái phát ở vụ sau?

Bà con giữ đáy sạch bằng xiphong và vi sinh định kỳ, giữ kiềm 100–120 mg/l, bổ sung khoáng theo chu kỳ lột, soi nhá mỗi sáng và cải tạo ao kỹ cuối vụ.

Lời Thiện nhắn bà con

Đốm đen là tôm “kêu cứu” sớm. Nhìn đúng nguyên nhân thì xử lý rẻ và gọn. Nhìn nhầm thì tốn tiền thuốc mà tôm vẫn rớt đáy. Thiện không hứa chữa khỏi 100%, nhưng Thiện hứa xem ảnh ao của bà con và tính liều cho đúng từng ao. Sản phẩm của Thiện là hàng Trung Quốc, giá và liều đều ghi rõ để bà con yên tâm. Bà con cứ chụp ảnh tôm, màu nước và đáy ao gửi qua Zalo, Thiện tư vấn miễn phí.

💬 Nhắn Zalo Thiện — gửi ảnh ao, tư vấn miễn phí 🛒 Xem sản phẩm Thiện Mũ Cối

Hotline/Zalo: 0977 586 863 · zalo.me/0977586863 · www.thienmucoi.com
— Thiện Mũ Cối